Στόχοι μικρότεροι ή μεγαλύτεροι, βραχυπρόθεσμοι ή μακροπρόθεσμοι είναι σημαντικό να προέρχονται από το ίδιο το άτομο. Να ορίζονται σύμφωνα με τις ανάγκες και τα θέλω του, ενώ είναι σημαντικό να συνάδουν και με τα ενδιαφέροντα και τις αξίες του. Ξεκινώντας να θέτει στόχους για να ικανοποιήσει τους γύρω του ή για να “ταιριάξει” στο πλαίσιο γύρω του, σύντομα θα διαπιστώσει ότι έχουν σταματήσει να τον ικανοποιούν και δεν τους κυνηγάει με την ίδια ενέργεια που το έκανε πριν λίγο καιρό.

Ακόμα όμως και αν το άτομο έχει προσδιορίσει και εντοπίσει πράγματα που θέλει να πετύχει και είναι σύμφωνα με τις αξίες και τα ενδιαφέροντά του, ίσως κάποια στιγμή να παρατηρήσει και πάλι ότι δεν είναι ικανοποιημένος, δεν τον γεμίζουν όπως παλιά και  θέλει να τα παρατήσει. Για παράδειγμα έστω ότι στον Γιάννη άρεσε από πάντα η ζωγραφική και αποφασίζει να ξεκινήσει μαθήματα για να μάθει να ζωγραφίζει. Ξεκινάει με πολύ ενθουσιασμό και ενώ είναι ένα χόμπι που πάντα ήθελε να κάνει σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα αρχίζει και χάνει το ενδιαφέρον του, καθυστερεί να πάει στο μάθημα και κάποιες φορές δεν πηγαίνει καθόλου. Τι μπορεί να τον έκανε να χάσει το ενδιαφέρον του; Πώς μπορεί να εξηγείται η συμπεριφορά του;

Σύμφωνα με τα ερευνητικά δεδομένα που βασίζονται στη Θεωρία Αυτοπροσδιορισμού (Self-Determination Theory), έχουμε εγγενώς όλοι οι άνθρωποι 3 βασικές ψυχολογικές ανάγκες: ανάγκη για α) αυτονομία, β) ικανότητα, γ) σύνδεση. Αυτονομία νιώθουμε όχι όταν δρούμε ανεξάρτητα από τους άλλους, αλλά όταν δρούμε σε ένα πλαίσιο σύμφωνα με τις αξίες και ενδιαφέροντά μας, έχουμε επιλογές και μπορούμε να αυτενεργούμε. Ικανότητα νιώθουμε όταν βρισκόμαστε σε περιβάλλοντα που νιώθουμε ότι μπορούμε να τα καταφέρουμε, οι προκλήσεις που έχουμε να αντιμετωπίσουμε είναι βέλτιστες και λαμβάνουμε θετική ανατροφοδότηση που περιέχει μια πληροφορία. Τέλος σύνδεση βιώνουμε σε ένα ζεστό και φιλικό πλαίσιο με ενσυναίσθηση και νοιάξιμο.

Έρευνες δείχνουν ότι όταν οι τρεις αυτές ανάγκες δεν ικανοποιούνται ή ακόμα χειρότερα όταν υπονομεύονται, πλήττεται και το εσωτερικό κίνητρο του ατόμου, το ενδιαφέρον του ατονεί με αποτέλεσμα να εγκαταλείπει την προσπάθεια. Στο παράδειγμα του Γιάννη που αναφέραμε πιο πάνω, ακόμα κι αν ο Γιάννης είχε ένα δυνατό εσωτερικό κίνητρο για τη ζωγραφική, καθώς πάντα του άρεσε να ζωγραφίζει και το θεωρεί σαν χόμπι σύμφωνο με τις αξίες και τα ενδιαφέροντά του, όταν βρεθεί σε περιβάλλον (είτε στα μαθήματα που παρακολουθεί, είτε στο οικογενειακό του πλαίσιο), όπου νιώθει να υπάρχουν αυστηροί κανόνες και περιορισμοί, η ανατροφοδότηση που παίρνει για την πορεία του είναι αρνητική ή δεν έχει κάποια πληροφορία για να μπορεί να την αξιοποιήσει και οι γύρω του λειτουργούν αδιάφορα ή/και ψυχρά, είναι πιθανό σύντομα να χάσει το ενδιαφέρον του και να παρατήσει το συγκεκριμένο χόμπι.

Αν με κάποιο τρόπο ή σε ένα βαθμό ταυτιστήκατε με το παραπάνω παράδειγμα, μπορείτε να αναρωτηθείτε τι μπορεί να κρύβεται πίσω από τη δική σας τάση παραίτησης από αγαπημένες σας δραστηριότητες. Μήπως οι βασικές ψυχολογικές σας ανάγκες δεν ικανοποιούνται; Αν η απάντηση είναι θετική και προσπαθήσετε να βρείτε τρόπους να ικανοποιήσετε τις ανάγκες αυτές, ίσως το ενδιαφέρον σας και η θέληση να επιστρέψετε στη δραστηριότητα που κάνατε να επιστρέψει πιο σύντομα!

Κρητικού Μαρίνα
PhDc Συμβουλευτική Ψυχολογία
MSc  Ψυχολογία Υγείας
Συστημική-Οικογενειακή Ψυχοθεραπεύτρια

Δημιουργία φωτογραφίας μέσω AI