Ο άνθρωπος αποτελεί μόνος του ένα σύστημα, καθώς το βιολογικό με το ψυχοκοινωνικό του κομμάτι αλληλεπιδρούν. Τα ανθρώπινα συστήματα είναι πιο πολύπλοκα από τ’ άλλα, έχουν χαμηλή ελεγξιμότητα, μιας και είναι αποτέλεσμα ανθρωπίνων πράξεων και είναι δυναμικά γιατί έχουν σκόπιμη δράση και αλλάζουν με την πάροδο του χρόνου.

Όταν έρχεται η διάγνωση μιας χρόνιας νόσου, συνήθως κάποιο στρεσογόνο γεγονός έχει προηγηθεί στη ζωή του ατόμου. Η ασθένεια αποτελεί ένα είδος προειδοποίησης πως κάτι δεν πηγαίνει καλά στη ζωή του. Ο ασθενής θα πρέπει να συνειδητοποιήσει ότι η ασθένεια δεν είναι ένας εξωτερικός εχθρός και να κατανοήσει πώς συσχετίζεται με τον τρόπο ζωής του. Αυτή η ενασχόληση με τον εαυτό και τον τρόπο ζωής οδηγεί σταδιακά το άτομο: α) σε μια πιο ολοκληρωμένη αυτογνωσία και επομένως σε έναν νέο τρόπο αντίληψης του εαυτού και της αλληλεπίδρασης με το περιβάλλον, καθώς και β) στην υιοθέτηση αλλαγών στη συμπεριφορά (Καλαντζή-Αζίζι, 1985). Αν και έχει ειπωθεί πολλά χρόνια πίσω, αντικατοπτρίζει πλήρως το τι συμβαίνει στο άτομο που πάσχει από μια χρόνια νόσο. Στην αρχή βέβαια η αίσθηση είναι το σοκ από τον εξωτερικό εισβολέα. Συνειδητοποιώντας το όμως,  θα προσπαθήσουμε να δούμε το βαθύτερο νόημα της ασθένειας μας και να αναθεωρήσουμε πολλά πράγματα στη ζωή μας!! Κάποιοι άνθρωποι για να προβούν σε αναθεωρήσεις και αλλαγές, χρειάζονται ένα ισχυρό κίνητρο, όπως η “εντολή γιατρού” για να περπατούν περισσότερο, ενώ οι περισσότεροι δυσκολεύονται να ακολουθήσουν τα όσα τους προτείνει ο γιατρός τους.  Όταν ξεκινάμε μια προσπάθεια (πχ. δίαιτα, διακοπή καπνίσματος κλπ) και έχουμε αποφασίσει ότι θα αλλάξουμε κάποια πράγματα στην καθημερινότητα μας ή τον τρόπο σκέψης μας, είναι πολύ σημαντικό να έχουμε υπ’ όψιν μας ότι η προσπάθεια που κάνουμε μπορεί να έχει και σκαμπανεβάσματα.

Μοιάζει με το όταν έχουμε πάει σε ένα ταξίδι σε μια ξένη χώρα. Μας αρέσουν πολύ τα ταξίδια, αλλά δεν έχουμε τη δυνατότητα να πάρουμε GPS νέας τεχνολογίας. Οπότε, ξέρουμε ότι θα έχουμε ένα χάρτη μαζί μας και ξεκινάμε να πάμε σε μια πόλη που μας έχουν πει ότι είναι παραδεισένια, με υπέροχο τοπίο, πολύ ήρεμα κ γαλήνια. Στη διαδρομή χανόμαστε και συνειδητοποιούμε ότι κάνουμε κύκλους και πρέπει να ρωτήσουμε κάποιον. Βρίσκουμε έναν περαστικό στο δρόμο, ο οποίος δυστυχώς δεν είναι από τα μέρη αυτά και μας δίνει λάθος οδηγίες. Αφού λοιπόν χανόμαστε για δεύτερη φορά και έχουμε πάρει τελείως διαφορετική κατεύθυνση, σταματάμε σε ένα βενζινάδικο όπου εκεί είναι ένα ζευγάρι που πάνε στην ίδια πόλη με εμάς και άρα αν τους ακολουθήσουμε θα έχουμε φτάσει στον προορισμό μας. Δεν απογοητευτήκαμε που χαθήκαμε 2 φορές, γιατί ξέραμε ότι τελικά θα τα καταφέρουμε να φτάσουμε στον προορισμό μας!! Έτσι και η προσπάθεια που κάνουμε για αλλαγή κάποιων καθημερινών μας συνηθειών, με στόχο την καλυτέρευση της ποιότητας της ζωής μας δε στέφεται από την αρχή με επιτυχία. Περνάει από πολλά στάδια και αν έχουμε πισωγυρίσματα δε σημαίνει ότι αποτύχαμε…!!!!

Σύμφωνα με την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, ο όρος “ποιότητα ζωής”, ορίζεται ως η αντίληψη του ατόμου για τη θέση του στη ζωή, μέσα στο πλαίσιο του πολιτισμού και του συστήματος αξιών που ζει και σε σχέση με τους στόχους, τις προσδοκίες και τα κριτήρια που έχει θέσει και τα ενδιαφέροντα του (www.who.int). Για να κατανοήσουμε καλύτερα την έναρξη, την εξέλιξη και την τελική έκβαση μιας νόσου (σωματικής ή ψυχικής), οφείλουμε σύμφωνα με το βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο να λάβουμε υπόψη τρεις διαστάσεις: α) τη βιολογική, το γενετικό δηλαδή υλικό, β) την ψυχολογική (σκέψη, συμπεριφορά, συναίσθημα, κίνητρα) και γ) την κοινωνική. Έτσι, για την εκδήλωση μιας δυσλειτουργίας, δε μπορεί να θεωρηθεί ως αποκλειστικός αιτιολογικός παράγοντας ο βιολογικός, αλλά η αλληλεπίδραση των τριών αυτών διαστάσεων.

Συμπερασματικά, η βελτίωση της ποιότητας της ζωής ενός ατόμου με χρόνια νόσο, σχετίζεται με την αναθεώρηση των στόχων, των προσδοκιών και των αξιών του. Χρειάζεται να αλλάξει κάποια πράγματα στην ψυχολογική και την κοινωνική διάσταση, ώστε να συμπαρασύρει και τη βιολογική και να χτίσει τις άμυνες που χρειάζονται!

Βιβλιογραφία:

Καραδήμας, Ε. (2005). Ψυχολογία της υγείας. Αθήνα: Τυπωθήτω.

Μαρίνα Κρητικού
Ψυχολόγος Υγείας/Οικογενειακή-Συστημική Σύμβουλος

marina.kritikou@yahoo.com

Πηγή φωτογραφίας: www.gasitaly.gr