Η θεωρία συστημάτων ή συστημική θεωρία είναι μια θεωρία, όπου το κάθε φαινόμενο μελετάται ως σύνθεση των μερών. Υπάρχει κυκλική και όχι γραμμική αιτιότητα και κάθε αιτία αναγνωρίζεται ως μέρος του συστήματος. Ένα σύστημα δεν είναι μόνο το άθροισμα των μερών του, αλλά και οι σχέσεις τους μεταξύ τους.

Ο άνθρωπος αποτελεί μόνος του ένα σύστημα, καθώς το βιολογικό με το ψυχοκοινωνικό του κομμάτι αλληλεπιδρούν. Τα ανθρώπινα συστήματα είναι πιο πολύπλοκα από τ’ άλλα, έχουν χαμηλή ελεγξιμότητα, μιας και είναι αποτέλεσμα ανθρωπίνων πράξεων και είναι δυναμικά γιατί έχουν σκόπιμη δράση και αλλάζουν με την πάροδο του χρόνου.

Η προσαρμογή σε μια χρόνια ασθένεια, κατά τους Stewart, Ross και Hartley (2004), αφορά τέσσερις περιοχές: 1. τη βιολογική (σε θέματα όπως: κόπωση, πόνος και άλλα συμπτώματα, παρενέργειες της αγωγής, λειτουργικότητα, προσαρμογή στην εξέλιξη της ασθένειας), 2. την κοινωνική (σε θέματα όπως: απομόνωση, στίγμα, σχέσεις με την οικογένεια, τους φίλους και το προσωπικό υγείας), 3. τη συναισθηματική (αυτο-εικόνα, οικονομικά ζητήματα, επαναπροσδιορισμός στόχων και προσδοκιών, επαναξιολόγηση των αξιών, θέματα πνευματικότητας, εύρεση νοήματος στην όλη εμπειρία) και 4. τη συμπεριφορά (έλεγχοι υγείας, τήρηση των ιατρικών οδηγιών, διαχείριση της εξέλιξης της ασθένειας).

Στη συστημική συμβουλευτική, η διαδικασία δεν επικεντρώνεται αποκλειστικά και μόνο στο άτομο που αντιμετωπίζει τη χρόνια νόσο, αλλά δίνεται έμφαση στις σχέσεις του ατόμου με την οικογένεια του, στο πότε ξεκίνησαν να εμφανίζονται τα συμπτώματα αλλά και στο τι «εξυπηρετούν». Δηλαδή, πώς άλλαξαν τις ισορροπίες του οικογενειακού συστήματος τη δεδομένη χρονική στιγμή. Το άτομο στο οποίο εμφανίστηκε η χρόνια νόσος, ονομάζεται “προσδιορισμένος ασθενής”. Ο τίτλος αυτός αντικατοπτρίζει τον ρόλο του ατόμου στην οικογένεια τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Δηλαδή, το πιο “ευαίσθητο” ή “ευάλωτο” άτομο (όχι απαραίτητα ευαίσθητο σωματικά, αλλά σε συναισθηματικό επίπεδο, καθώς σωματοποιεί την ένταση της οικογένειας) εκδηλώνει τη νόσο. Όμως δε σημαίνει ότι μόνο αυτό το άτομο αντιμετωπίζει κάποια θέματα και έχει ανάγκη στήριξης, αλλά όλη η οικογένεια είναι απαραίτητο να καταλάβει τις δυναμικές που υπάρχουν, πώς αλληλεπιδρούν τα μέλη της και πώς διαχειρίζονται δύσκολες και αγχογόνες καταστάσεις.

Ενσυναίσθηση, αποδοχή και αυθεντικότητα είναι οι τρεις αρχές στις οποίες στηρίζεται η συμβουλευτική διαδικασία. Το βασικότερο στη συμβουλευτική διαδικασία, είναι η συμβουλευτική σχέση συμβούλου-συμβουλευόμενου,το οποίο δε μαθαίνεται με δεξιότητες. Βγαίνει από το τι άνθρωπος είναι ο σύμβουλος.

Μαρίνα Κρητικού
Ψυχολόγος Υγείας/Οικογενειακή-Συστημική Σύμβουλος

marina.kritikou@yahoo.com

Πηγή Φωτογραφίας: www.psychologos-kerkyra.gr